Paranoid kişiler, başkalarının saflığına küçümseyici bir bakışla yaklaşsalar da, kendileri gizil bir düzeyde şaşırtıcı bir saflık sergilerler.
Salman Akhtar, “Aldatmaca” başlıklı makalesinde paranoid kişilik örgütlenmesinde özgül bir ruhsal yapılanmaya işaret eder. Paranoid birey genellikle kendisini “perde arkasını görebilen”, aldanmayan, başkalarının gizli niyetlerini açığa çıkaran ve diğer insanların hamlığına ya da basit güvenine tiksintiyle bakan biri olarak konumlandırır.
Bu durum onun savunma düzeneklerinin bir parçasıdır: sürekli kuşkuculuk aracılığıyla kendi kırılganlık ve incinebilirlik hissini denetim altında tutar. Ne var ki aynı ruhsal yapı, onu belirli bir tür saflığa da yatkın kılar. Çünkü paranoid zihin, aşırı şüpheciliğine rağmen güçlü bir “kesinlik” ihtiyacına sıkı sıkıya bağlıdır. Gerçekliğin muğlaklığını ve karmaşıklığını tolere edemez; bu nedenle kaygısını organize eden bir anlatı bulduğunda—örneğin “herkes bana karşı” ya da “her şeyin arkasında gizli bir grup var”—bu anlatıyı neredeyse inançlı bir kabullenişle benimser.
Başka bir deyişle, paranoya çoğu zaman aşırı bir güven biçimidir. Paranoid birey her şeye kuşkuyla yaklaşabilir, ancak merkezî fantezisine bütünüyle inanır. Karmaşık gerçekliğe güvensizdir, fakat kendi sanrısal ya da yarı-sanrısal yapısına tam bir kesinlik atfeder.
Bu nedenle komploların, karizmatik liderlerin, katı ideolojik anlatıların ve hatta manipülatif ilişkilerin etkisine açık hale gelebilir; çünkü dağınık kaygısını tek bir “belirgin düşman” figürüyle birleştiren her yapı, onda güçlü bir çekim yaratır. Bu yüzden başkalarının saflığını küçümsemesi, çoğu zaman kendi inkâr edilmiş saflığının bir örtüsüdür.
Paranoid bireyler daha derin bir düzeyde, “tamamen iyi nesne” ile “tamamen kötü nesne” arasında keskin bir bölünmenin etkisi altındadırlar. Dışarıdan bakıldığında kuşkucu görünseler de, iç dünyalarında hâlâ bütünüyle güvenilebilir, asla ihanet etmeyen mutlak bir nesne arayışı sürer. Mutlak kesinlik ve güvenlik arzusuna yönelik bu bilinçdışı iştah, onları aldanmaya daha açık hale getirir. Paranoid saflık, esasen kuşku zırhının ardında gizlenmiş bir saflıktır.
Çağrışım | Psikanalitik Bakışlar
