Psikanaliz Nedir?

Psikanaliz, günlük yaşamımızda karşılaştığımız ancak nedenini anlayamadığımız mesele ve sorunları incelemek için kullanılan analitik bir yöntemdir. Psikanalizde, mevcut durumları incelemek amacıyla bireyin yaşam öyküsüne başvurulur; çocukluktan günümüze kadar olan olaylar, anılar ve deneyimler analiz edilerek bunlara dair bir içgörü (insight) kazandırılır.

Psikanaliz, bilinçdışı (unconscious) veya derinlere gömülmüş düşünce ve duyguları bilinçe (conscious) taşımayı amaçlayan derinlemesine bir konuşma terapisidir. Psikanaliz yoluyla, genellikle çocukluğa dayanan bastırılmış (repressed) deneyimler ve duygular gün yüzüne çıkarılıp incelenebilir. Analist ve analizan, bu eski bastırılmış anıların, analizanın yetişkinlikteki düşüncelerini, davranışlarını ve ilişkilerini nasıl etkilediğini işbirliği içinde incelerler.

Psikanaliz, ilk olarak Sigmund Freud’un çalışmalarıyla başlamıştır. 21 Eylül 1897’de Freud, arkadaşı Wilhelm Fliess’e şöyle yazmıştır: “Bilinçdışında gerçekliğe dair hiçbir belirti yoktur; öyle ki, hakikat ile duygusal yatırım (cathexis) yapılmış kurgu arasında bir ayrım yapmak imkânsızdır.” Belki de bu gün, psikanalizin doğuş günüdür. Ancak psikanalizin başlangıcı olarak genellikle Sigmund Freud ve meslektaşı Josef Breuer’in kaleme aldığı ve 1895’te yayımlanan “Histeri (Hysteria) Üzerine Çalışmalar” adlı kitabın yayımlanması kabul edilir.

Psikanalize pek aşina olmayan çoğu kişi, onu Sigmund Freud ile bir tutsa da; psikanaliz, Freud’un hayattayken ve ölümünden sonra öylesine genişlemiştir ki, bugün Sigmund Freud, muazzam psikanaliz kütüphanesinde yalnızca küçük bir rafa tekabül etmektedir.

Psikanalizin Temel Odağı Nedir?

Psikanaliz seanslarının temel odağı “bilinçdışı”dır. Günlük yaşamda iç dünyamızda (psyche) olup bitenlerin yalnızca küçük bir kısmına erişebildiğimize ve büyük bir kısmının bilinçdışında gerçekleştiğine inanılır. Bilinçdışı, bilinç düzeyinde katlanamadığımız tüm psikolojik deneyimlerimizin sığınağıdır; ancak onlar bilinçdışında varlıklarını sürdürür ve hayatımızı etkilemeye devam ederler.

Psikanalizde Hangi Araçlar Kullanılır?

Analistin, analizanı analiz etmek için kullandığı üç önemli araç vardır:

• Serbest Çağrışım (Free association): Analizandan, sansürlemeye çalışmadan aklına gelen her şeyi dile getirmesi istenir. Söylenenlerin değerli ya da değersiz, önemli ya da önemsiz olması mühim değildir. Aslında psikanalizde önemsiz hiçbir şey yoktur ve her şey önemlidir; bir kelimenin söylenişinde yapılan görünüşte kasıtsız bir hata bile.

• Rüya Yorumu (Dream interpretation): Psikanaliz seanslarında rüyalar yorumlanır, ancak geleneksel ve sembolik bir biçimde değil. Rüyaların içeriği –ister aşikar İçerik ister örtük içerik olsun– analizanın yaşam bağlamı içerisinde incelenir. Sigmund Freud’un ifade ettiği gibi, “Rüyalar, bilinçdışına giden kral yoludur.” Çoğu zaman rüyalar, bilincin bastırılmış içeriklerini şekil değiştirmiş bir halde ortaya koyarlar.

• Analist ile Analizan Arasındaki İlişkisel Dinamiğin İncelenmesi: Çağdaş psikanalistler genellikle seans sırasında ortaya çıkan dinamiklere özel bir önem atfederler. Seans esnasında analist ile analizan arasında o an ne olup bittiği ve analizanın durumlara nasıl tepki verdiği, onun seans dışında sergilemesi muhtemel davranışların canlı bir örneğidir ve bu nedenle analist için büyük önem taşır.

Psikanaliz Seansları Nasıl Yürütülür?

Bu seanslar haftada en az bir, en fazla altı kez gerçekleştirilir. Seansların büyük bir bölümünde analizan konuşur ve aklına gelenleri aktarır. Analist çoğunlukla dinleyici konumundadır; ancak aktif bir dinleyicidir ve analizanın farkında olmadığı savunma mekanizmalarını (defense mechanisms), tekrarlayan örüntüleri, dil sürçmelerini (Freudian slips) ve benzeri durumları onunla birlikte keşfetmeye çalışır.

Psikanaliz Ne Kadar Sürer?

Haftada 3 ila 6 seansın yapıldığı klasik psikanaliz modelinde, psikanaliz genellikle 3 ila 5 yıl sürer. Ancak bu süre kesin bir kural değildir. Esasen psikanalizin felsefesi, her bireyin bilinçdışının önceden hazırlanmış formüller veya tekniklerle anlaşılamayacak kadar karmaşık ve benzersiz bir sistem olduğu yönündedir. Bu nedenle, psikanalize başlarken bu sürecin yıllarca sürebileceği beklentisine sahip olmalısınız. Analitik psikoterapiyi de kapsayan ve seans sayısının genellikle haftada 1 ila 3 arasında olduğu daha çağdaş psikanaliz modellerinde bu süre daha da uzayabilir.

Psikanalizin Psikoterapiden Farkı Nedir?

Bu ikisini birbirinden ayırmak oldukça güçtür. Psikanalitik düşünürler arasında genellikle iki grup bulunur: Bir grup psikanalizi psikoterapinin bir biçimi olarak görürken, daha katı ilkelere bağlı olan diğer bir grup psikanalizin temelde psikoterapiden farklı olduğunu, tedavi psikanalizin bir amacı değil, aslında bir yan etkisi olduğunu savunur. Günümüzde bu iki alan birbirine o kadar yaklaşmıştır ki birçok terapist psikanalitik psikoterapi uygulamaktadır. Ancak biraz daha hassas davranmak gerekirse; psikoterapi, bilişsel-davranışçı terapi (cognitive behavioral therapy) veya şema terapi (schema therapy) gibi odak noktası davranış, biliş ve şemalar olan çeşitli yaklaşımları kapsar. Psikanalitik psikoterapinin odak noktası ise psikanalizle aynıdır, yani odak “bilinçdışı”dır.

Psikanalizde Çözüm Yolları Verilir mi?

Genel kural olarak, hayır. Çözüm yolları sunmak psikanalizin felsefesiyle bağdaşmaz. Psikanalizin varsayımı, tüm çözümlerin analizanın iç dünyasında saklı olduğu ve bu nedenle onun dışındaki hiçbir şeyin onun iç dünyasında işe yaramayacağı yönündedir. Esasında çözümler, analizanın içsel deneyimlerinin analizinden doğar. Bu noktada da psikanaliz düşünürleri farklı görüşlere sahiptir. Psikanalizin bir kesimi tavsiye vermeyi tamamen reddederken; bir diğer kesimi, dış dünyayı görmezden gelmenin analizanın dışsal durumlara yönelik haklı hoşnutsuzluklarını küçümsemek anlamına gelebileceğine ve nihayetinde onun kendini suçlamasına yol açabileceğine inanır. Tüm bunlarla birlikte, istisnasız tüm psikanalistler, dışarıdan verilen tavsiyelerin bireylerde köklü bir değişim yaratamayacağı inancında birleşirler.

Psikanaliz Kimler İçin Uygundur?

Psikanaliz uzun soluklu ve sabır gerektiren bir süreçtir. İlk olarak psikanaliz, uzun vadede daha derin sonuçlar elde etmek amacıyla kendi ruhsal yapıları (psychic structure) üzerinde birkaç yıl çalışacak kadar sabrı olan kişiler için uygundur. İkinci olarak, acil bir kriz durumu içinde olmayan kişiler için uygundur; zira acil durumlar bazen eyleme geçmeyi gerektirir ve bu tür eylemler psikanalistlerin başlıca faaliyetleri arasında yer almaz. Elbette her psikanalist, acil durumlarda analizanlarını uygun şekilde diğer uzmanlara yönlendirecektir. Nihayetinde, psikanaliz herkes için uygundur. Mutlak anlamda sağlıklı bir insanın var olmadığına ve hepimizin en iyi ihtimalle “nevrotik” (neurotic) olduğumuza inanıyoruz (diğer durumlarda borderline, psikotik veya sapkın (pervert) olabiliriz). Bu yüzden psikanaliz herkes için uygundur. Depresyon, duygusal çatışmalar, travma, kendini sabote eden (self-destructive) davranış örüntüleri, kişilik bozuklukları (personality disorders) veya kronik ilişki sorunları yaşayan herkes psikanalizden faydalanabilir.

Psikanaliz Odasında Neler Olup Biter?

Psikanaliz odasında genellikle tanıdık bir eşya bulunur: Divan. Klasik yaklaşımlarda analizan divana uzanır ve analist divanın arkasında, analizanın görüş alanının dışında bir yere oturur. İletişim ses yoluyla kurulur ve analist ile analizan arasında göz teması kurulmaz. Bunun nedeni, klasik psikanalizde, nötr bir ortamı deneyimleyebilmesi için analizanın çağrışımlarını bozabilecek her şeyin onun görüş alanından çıkarılması gerektiğine inanılmasıdır. Analist ve analizanın yüz yüze gelmesi, analizanın analistin tepkileri konusunda endişelenmesine ve dolayısıyla çağrışım sürecinin aksamasına neden olur. Ancak çağdaş psikanalizde bu düşünce pek yaygın değildir.

Çoğunlukla analist ve analizan yüz yüze ya da 90 derecelik bir açıyla oturabilirler (Psikanalizde bu oturuş biçimine Fairbairn modeli denir). Zira çağdaş psikanalizde analistin tepkilerinin bir bozulmaya yol açmadığı, bilakis analiz edilebilir yeni bir durum yarattığı varsayılır.

Analizandan aklına gelen her şeyi ifade etmesi istenir ve analist, analizanın bu serbest çağrışımlarının içinden ilişkisel örüntüleri, savunmaları, korku ve dehşetleri, dil sürçmelerini ve bilinçdışı fantezileri gün yüzüne çıkarmaya çalışır.

Psikanaliz Seanslarında Hipnoz Kullanılır mı?

Hayır. Psikanaliz tarihinin yalnızca çok kısa bir döneminde hipnoz kullanılmıştır. Başlangıçta, bireylerin hipnoz yoluyla çocukluk anılarına ve travmalarına erişebilecekleri ve bunları anlatarak ve analistin telkiniyle bu travmaların üstesinden gelebilecekleri varsayılıyordu. Ancak bu yöntem çok geçmeden terk edilmiş ve yerini “serbest çağrışım”a bırakmıştır. Serbest çağrışımda, analist ve analizan, analizan kendi eylem, düşünce ve duygularının bilincindeyken travma ve anılara ulaşmaya çalışırlar.

Psikanalist Kimdir?

Psikanalist; ileri düzeyde psikanaliz eğitimi almış, kendisi de psikanalizden geçmiş ve bir süpervizörün rehberliğinden faydalanan kişidir. Üniversiteden mezun olduktan sonra psikanaliz eğitimi veren gruplara ve enstitülere katılan, buralarda birkaç yıl süren eğitim ve kişisel analiz sürecinin ardından başkalarını analiz etme yetkinliğini kazanan bir psikoterapist veya psikiyatristtir.

Benim İçin Hangi Psikanalist veya Psikoterapist Uygundur?

Psikanaliz samimi bir ortaklıktır ve samimiyet asgari düzeyde bir sağlık gerektiren bir alandır. Bu nedenle, özellikle kendisi de psikanalizden geçmiş, asgari bir ruh sağlığına sahip, kendi meselelerinin ve sınırlarının farkında olan birini aramalısınız. Elbette analistin veya analitik psikoterapistin bizzat analizden geçmiş olması psikanalizin zorunlu kurallarından biridir; buna rağmen, onun geçmişini ve yetkinliğini değerlendirmeniz önemlidir. Ayrıca, uygun eğitim geçmişine ve ilgili deneyime sahip olmasının yanı sıra, yanında kendinizi güvende hissedebileceğiniz ve kişisel meselelerinizi rahatça konuşabileceğiniz birini aramanızı tavsiye ederiz.